SAMSKRUTAM

SAMSKRUTAM Studies

Welcome Guest!  | Login
Home | Sanskrit Editor | Help (?) |  »

Literature

Tutorial

Resources

Miscellaneous

SAMSKRUTAM

Grammar Tutorial ::: णत्वविधान / Natvavidhaana

RSS
णत्वविधान (Natvavidhaana) - नकार (nakaara) vs. णकार (Nakaara): In this chapter we will study about णत्वविधान (Natvavidhaana) or rules relating to substitution of नकार (nakaara) with णकार (Nakaara). In Sanskrit words ending with letter न (na) can be substituted with the letter with ण (Na), if certain rules are satisfied. For example the instrumrntal case of अकारान्त (akaaraanta) words "god" and "Rama" are देवेन (devena) and रामेण (raameNa) respectively. In the second case the word ends with ण (Na) insteade of न (na).

निमितम् (nimitam): For the णत्व (Natvaa) to take place atleast one letter anywhere in the word before the नकार (nakaara) has to be रेफ् (rephaH) or र (ra), षकार (Shakaara), ऋकार (RRikaara) or अनुस्वार (anusvaara). This letter is called the निमितम् (nimitam).

Study the following sentences. These are using न (na) and ण (Na) as appropriate.
 शब्द
shabda
निमितम्
nimitam
वर्णविभाग
varNavibhaaga
Notes
1.करेण
kareNa

ra
क अ र् ए + न
k a r e + na
The words have रेफ् (rephaH) or र (ra), षकार (Shakaara), ऋकार (RRikaara) or अनुस्वार (anusvaara) letters appearing before the नकार (nakaara).
2.वृक्षाणां
vRRikshaaNaa.n

RRi
व् ऋ क्ष् आ + नाम्
v RRi ksh aa + naam
3.चतुर्णाम्
chaturNaam
र्
r
च् अ त् उ र् + नाम्
ch a t u r + naam
4.कृष्णः
kRRiShNaH
ष्
Sh
क् ऋ ष् + नः
k RRi Sh + naH
5.नृणाम्
nareNa

RRi
न् ऋ + नाम्
n RRi + naam
6.गर्वेण
itrans
र्
r
ग र् व् ए + न
g a r v e + na
नकार (nakaara) and निमितम् (nimitam) are intervened by letters from स्वरवर्ण (svaravarga), कवर्ग (kavarga), पवर्ग (pavarga), ह (ha), य(ya), व (va), or अनुस्वार (anusvaara).
7.रविणा
itrans

ra
र् अ व् इ + ना
r a v i + naa
8.इन्द्रेण
itrans

ra
इ न् द् र् ए + न
i n d r e + na
9.हरीणा
itrans

r
ह् अ र् ई + नाम्
h a r ii + naam
10.पुरुषेण
itrans

ra
प् उ र् उ ष् ए + न
p u r u Sh e + na
11.दीर्घेण
itrans
र्
r
द् ई र् घ् ए + न
d ii r gh e + na
12.प्रभुणा
itrans

ra
प् र् अ भ् उ + ना
p r a bh u + naa
13.दुर्गमेण
itrans
र्
r
द् उ र् ग् म् ए + न
d u r g a m e + na
14.वदरीवणम्
itrans

ra
व् अ द् अ र् ई व् अ + नम्
v a d a r ii v a + nam
15.रामेण
itrans

ra
र् आ म् ए + न
r aa m e + na
16.नरेशेन
itrans

ra
न् अ र् ए श् ए + न
n a r e sh e + na
नकार (nakaara) and letters र (ra), र् (r) are intervened by letters श (sha), ण (Na), ज (ja), ल (la), च (cha).
17.कर्णेन
karNena
र्
r
क् अ र् ण् ए + न
k a r N e + na
18.महाराजेन
mahaaraajena

ra
म् अ ह् आ र् आ ज् ए + न
m a h aa r aa j e + na
19.वार्तालापेन
vaartaalaapena
र्
ra
व् आ र् त् आ ल् आ प् ए + न
v aa r t aa l aa p e + na
20.मारीचेन
maariichena

ra
म् आ र् ई च् ए + न
m aa r i ch e + na
21.हलेन
halena
-ह् अ ल् ए न् अ
h a l e n a
The words do not have any letter to be the निमितम् (nimitam).
22.देवानां
devaanaa.n
-द् ए व् आ न् आं
d e v aa n aa.n
23.भोजनेन
bhojanena
-भ् ओ ज् अ न् ए न् अ
bh o j a n e n a
24.पाण्डवानां
paaNDavaanaa.n
-प् आ ण् ड् अ व् आ न् आं
p aa N D a v aa n aa.n
25.बालेन
baalena
-व् आ ल् ए न् अ
v aa l e n a

Grammatical Rule
If the नकार (nakaara) is preceeded by one of the letters रेफ् (rephaH) or र (ra), षकार (Shakaara), ऋकार (RRikaara) or अनुस्वार (anusvaara) then णत्व (Natvaa) will take place.

In words 1 to 5 letters र (ra), ऋ (RRi), र् (r) and ष् (Sh) appear immediately before the नकार (nakaara). So, णत्व (Natva) has taken place and नकार (nakaara) has been substituted with णकार (Nakaara).

Grammatical Rule
If the नकार (nakaara) and letters रेफ् (rephaH) or र (ra), षकार (Shakaara), ऋकार (RRikaara) or अनुस्वार (anusvaara) are intervened by letters of स्वरवर्ण (svaravarga), कवर्ग (kavarga), पवर्ग (pavarga), ह (ha), य(ya) or व (va) then णत्व (Natvaa) is not affected and नकार (nakaara) is substituted with णकार (Nakaara).

In words 6 to 15 the letters ए (e), इ (i), ई (ii), उ (u), ग (ga), and व (va) appear between the letters र् (r), र (ra), and the नकार (nakaara). So, णत्व (Natva) has taken place.

Grammatical Rule
If the नकार (nakaara) and letters रेफ् (rephaH) or र (ra), षकार (Shakaara), ऋकार (RRikaara) or अनुस्वार (anusvaara) are intervened by letters "other than" of स्वरवर्ण (svaravarga), कवर्ग (kavarga), पवर्ग (pavarga), ह (ha), य(ya) or व (va) then णत्व (Natvaa) does not take place.

In words 16 to 20 letters श (sha), ण (Na), ज (ja), ल (la), च (cha) appear between the नकार (nakaara) and the letters र (ra), र् (r). So, णत्व (Natvaa) has not taken place.

Grammatical Rule
If the word does not have any of the letters रेफ् (rephaH) or र (ra), षकार (Shakaara), ऋकार (RRikaara) or अनुस्वार (anusvaara) anywhere before the नकार (nakaara) then णत्व (Natvaa) does not take place.

In words 21 to 25 the letters रेफ् (rephaH) or र (ra), षकार (Shakaara), ऋकार (RRikaara) or अनुस्वार (anusvaara) do not appear before the नकार (nakaara). So, णत्व (Natvaa) has not taken place.


<<  :::  Index  :::  >>
Creative Commons License Except where otherwise noted, this work by SAMSKRUTAM is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License. You can copy, distribute, transmit, adapt, and make use of the work (including commercial); with attribution of this work to SAMSKRUTAM.

By using this site, you agree to the Terms of Use and Privacy Policy. SAMSKRUTAM™ is a trademark of the Sanskrit & Indology Foundation, a non-profit organisation.

Privacy Policy | Terms of Use | About - Sanskrit & Indology Foundation | About - SAMSKRUTAM
an open content project by
Sanskrit & Indology Foundation.
PoweredBy
SAMSKRUTAM.COM website hosted since 2005.
sanskrit@samskrutam.com | info@samskrutam.com